Emigratieboek.nl - Blog van Marjan van den Dorpe - Onder de Spaanse zon







   
Zoek op deze site:
Blog van Marjan van den Dorpe - Onder de Spaanse zon

Week 50 - Caganer, de Catalaanse kakkert


Terwijl in Nederland Sinterklaas met zijn schimmel en pieten in de nacht over de daken gaat en in elke schoorsteen cadeautjes gooit, liggen hier de winkels vol met kerstartikelen. Ook al komt Sinterklaas uit Spanje, hier hebben ze nog nooit van de goede man gehoord. Onze Spaanse buurman heeft een klein zoontje van vier jaar. We hebben onze buurman gevraagd om zijn zoontje kennis te laten maken met ‘onze goed heiligman’. We hebben hem uitgelegd wat dat in zou houden. Hij vond het een ontzettend leuk idee. Hij heeft zijn zoontje verteld dat hij zijn schoentje op vijf december voor de openhaard mag zetten en dan de volgende ochtend mag gaan kijken wat Sant Nicolaus hem gebracht heeft. Ze hebben zelfs op internet gekeken wat er over Sinterklaas te vinden was.. Ze zijn dol enthousiast.

Tot zover Sinterklaas. Zoals ik al schreef, Kerstmis wordt hier wel gevierd. Alleen de kerstnacht en eerste kerstdag. Tweede kerstdag kennen ze hier niet. De winkels liggen vol met slingers, ballen en kerststalletjes. En niet alleen de stalletjes maar zelfs hele dorpen kun je kopen en thuis opbouwen. Maar tussen dat alles in viel ons plotseling een klein figuurtje op in een wel heel vreemde houding. Niet een houding die je nu bij een kerststalletje verwacht. Het is, vaak, een gehurkt mannetje die zijn behoefte aan het doen is of heeft gedaan. De naam van deze figuur is 'Caganer' (de kakkert) . De Caganer heeft een erg grote betekenis in de Catalaanse cultuur. Het maakt absoluut deel uit van het ‘Navidad’ (Kerstfeest) . Jonge kinderen kijken, bij het zien van een kerststalletje, als eerste naar deze markante figuur.

Maar waarom is de Caganer bij het stalletje aanwezig? Dan moeten we helemaal terug naar het basisidee van de mens, dat van alles wat de natuur geeft ook weer aan de natuur teruggegeven moet worden. Deze ‘gift’ aan de natuur werd beschouwd als een vorm van wedergeboorte. Want de mest garandeerde de eigenaar van de grond een vruchtbaar jaar en een voorspoedige oogst. Het werd dan ook als een eer en zegen beschouwd als iemand een ‘grote boodschap’ op zijn land achterliet. Mest was in vroeger tijden een uiterst belangrijke en kostbare grondstof.

Het figuurtje Caganer wordt tot op de dag van vandaag nog steeds gebruikt en verkocht. We hebben hem zien staan in een van de filialen van de Carrefour in Elda. Maar de ‘kakkert’ is niet in heel Spanje bekend. Het is een regionale bekendheid. Alleen bekent en geliefd in Catalonië. Een van de eerste uitvoeringen was een soort kabouters, maar nu worden alle bekende personen van de wereld in gehurkte houding afgebeeld. Zo zijn er beeldjes van politici van Spanje, de Paus, Obama, voetballers en andere sporthelden. Er zijn op internet diverse websites te vinden over dit onderwerp. Soms staat er op pleinen van steden een levensgrote afbeelding van de Caganer. Een van de meest bekende plaatsen is bij de kathedraal van Barcelona. Hoe ziet een gewone Caganer eruit? Het zijn figuurtjes met een afmeting van ongeveer vijf centmeter gemaakt van papier-maché, lood, witte pijpaarde, gebakken rode potklei, gres of keramiek. Het figuurtje kan ook daadwerkelijk zijn behoefte doen. Dit wordt bewerkstelligd door het aanbrengen van een cilindervormige pil in het aarsgat. Hierna wordt met een lucifer die pil aangestoken en hierdoor kan het beeldje zich ontlasten.

Het is mogelijk dat de eerste beeldjes al uit de zestiende eeuw stammen. Meegenomen tijdens de Spaanse bezetting van de Nederlanden (nu een deel van België) en hier geïntroduceerd. Maar niet alleen Spanje heeft een Caganer, ook Duitsland kent zijn eigen ‘Hinterlader’, Cholera- Männchen en/of Rauchermämmchen. Het ‘rookmannetje’ bestaat uit twee aparte delen met een inwendige doorgang en een uitsparing ter hoogte van de mond. Ook in België (Vlaanderen) bestaat er een variant van het rookmannetje. Ook hier wordt een rookpilletje in de holte van de mond gebracht waardoor het dan een tijdje kan ‘roken’. Feit is wel dat sommige Caganers over beide mogelijkheden beschikken. Door een uitsparing in de mond en het achterste van het poppetje is het mogelijk om het te laten roken en kakken. Het grote verschil met de Catalaanse Caganer is dat de Vlaamse en Duitse variant daadwerkelijk over kunnen gaan tot de daad en hun Catalaanse collega alleen maar een symbolische en passieve waarde heeft.

Het grootste beeld, voorstellend een poepende man met kerstmuts op, staat pontificaal in MareMagnum aan het einde van La Rambla in Barcelona. Vijf meter hoog is deze figuur. Zijn broek hangt op zijn enkels en er ligt een hoop ontlasting achter hem. Het is een teken van humor, spot en minachting. Maar vooral geeft het aan de boeren geluk. Geluk in het nieuwe jaar, rust en vooral een vrolijk kerstfeest.



Deel deze column met anderen (E-mail, Twitter, Hyves, Facebook, etc.)

Reacties


Ik spaar al sinds een paar jaar kleine Kerststalletjes, maar ga er dit jaar een noviteit bijzetten. De Caganer, whahaha. Had er nog nooit van gehoord alhoewel ik, als ik diep graaf in mijn geheugen, me herinner dat ik ooit wel eens een soort van rookmannetje in m'n handen heb gehad. Volgende week vertrek ik voor m'n eerste Kerst in het buitenland naar............ natuurlijk; Spanje!! ¡Feliz Navidad!

Dorothé




Al vele jaren staat bij ons de Gagner in de Kerststal. Dit jaat kocht ik bij de Aki in Torrevieja er 1 voor in de Kerststal voor onze dochter. Alleen hadden ze daar er alleen 2 in een doosje. De ene poept en de andere plast. Ik kan op de foto die ik heb niet meer de naam lezen van de andere , ik dacht Mijno. Ik heb er niets over kunnen vinden op internet. Misschien dat jij er iets over kan vinden of horen, ik zou het graag willen weten. Verder hartelijke groeten. Fijne Feestdagen en de beste wensen voor 2013. Groetjes Helga Hagenaars info@punta-prima.nl

Helga Hagenaars


Alle blogs op een rijtje
Lees ook deze titel

Andere blogs

Margareth Hol
Een nieuw leven in Ierland


Anneke Koorn
Avontuur in Istanbul


Pieter Mans
Volgende week misschien...


Brenda van den Brink
Verliefd op Jordanië


Roland en Barbara van Zeijl
A journey of a 1000 miles


Elisabeth Arts
Toekomstmuziek in Frankrijk


Stef Smulders
Italiaanse toestanden