Emigratieboek.nl - Blog van Marjan van den Dorpe - Onder de Spaanse zon







   
Zoek op deze site:
Blog van Marjan van den Dorpe - Onder de Spaanse zon

Stierenvechten


Spanje, de Spanjaarden en stierenvechten zijn al eeuwen lang onlosmakelijk aan elkaar verbonden, dat weet iedereen. Ook weet bijna iedereen dat er, in Spanje zelf, de laatste jaren stemmen opgaan om deze wrede vorm van volksvermaak te verbieden. Het zou uit de tijd zijn en vooral de jonge Spanjaarden vinden het niet meer kunnen. Maar waar komt het stierenvechten eigenlijk vandaan en waarom willen, voornamelijk de oudere Spanjaarden deze ‘sport’ nog steeds in ere houden. Het stierenvechten is gebaseerd op eeuwenoude tradities. De mythische kracht van de stier wordt al duizenden jaren bewonderd. In de Griekse mythologie werd Minotaurus (half stier en half man) al bestreden. Op het Minoische Kreta werd een soort rituele dans uitgevoerd waarbij de danser(s) over de rug van een stier een salto maken. En juist over deze vorm van de Corrida wil ik het in dit hoofdstuk hebben. Maar eerst iets over de gebruiken van het normale stierenvechten.

In de tijd van de Romeinen waren er geregeld gevechten met stieren te zien in de arena's die verspreid over het gehele rijk stonden. In de vijfde eeuw was het vechten tegen stieren in het gebied dat later Spanje zou heten een ritueel waarmee jonge mannen hun moed konden tonen. Later brachten de Moren het bevechten van stieren vanaf paarden naar het Iberisch Schiereiland. In het huidige Spanje maakt het stierenvechten nog steeds deel uit van de Spaanse cultuur. Een stierengevecht wordt niet gezien als een sport, maar heeft voor de Spanjaard het karakter van een artistieke uitvoering waarbij de menselijke (vooral mannelijke) superioriteit over het dier en de dood wordt getoond. Stierenvechten zoals dat tegenwoordig wordt beoefend is al eeuwenoud en werd oorspronkelijk op dorpspleinen uitgevoerd. De eerste arena's waren van hout, maar begin 18e eeuw ( in 1711) werd voor het eerst een arena uit steen gebouwd, in Béjar, een dorp in de provincie Salamanca. Vijf jaar later volgde Campo Frio, in de provincie Huelva. De arena van Ronda, naar men zegt gebouwd op de funderingen van een Romeins theater, werd in 1804 in gebruik genomen.

Protocol
Een stierengevecht verloopt volgens een vast protocol. Meestal vinden de gevechten aan het eind van de middag of aan het begin van de avond plaats. Het doden van de stier moet plaatsvinden binnen twintig minuten, waarbij enkele fases moeten worden doorlopen. De ochtend voor het gevecht worden de stieren aan de stierenvechters (toreros en abusievelijk in het buitenland, toreadores genoemd) gekoppeld door middel van loting. Elke stierenvechter wordt torero genoemd. Degene die in het laatste bedrijf de stier doodt, noemt men matador. Doorgaans vinden er op een avond zes gevechten plaats door drie matadores. De meest ervaren matador betreedt als eerste en als vierde de ring, de op een na meest ervarene als tweede en als vijfde, en de minst ervarene als derde en als zesde. Een stierengevecht staat onder leiding van een president, meestal een lokale politicus of politieagent. Op zijn teken wordt een stier in de arena losgelaten. Enkele assistenten van de matador (in het Spaans: subalternos of peones) leiden de stier af met hun grote capes. De bedoeling hiervan is dat de matador een indruk krijgt van de vechtlust, intelligentie en kracht van de stier. Soms blijkt een stier niet tot vechten in staat, omdat hij te zwak is. In dat geval zwaait de president met een groene doek en wordt de stier buiten de arena geleid. Voor de eigenaar van de stier wordt dit als een grote schande gezien. Hierna komen de picadors de arena binnen. Picadors zitten op geblinddoekte en met een zwaar harnas (lijkend op een matras) beschermde paarden. De stier wordt uitgedaagd het paard aan te vallen. Wanneer de stier voldoende verzwakt is, begint de volgende fase (suerte de banderilla's). In deze fase probeert de matador of een van zijn assistenten (banderilleros) om twee banderilla's in de nek van de stier te steken. Banderilla's zijn versierde stokken van ongeveer een armlengte lang, met weerhaken aan het einde.

Na de banderilla's begint de laatste fase (suerte de matar). De matador begint met het opdragen van de stier aan iemand in het publiek of aan het gehele publiek. Vervolgens zal hij zijn controle over de stier laten zien door deze met zijn muleta, een half-cirkelvormige doek van rode flanel, gedrapeerd om een houten stok, bepaalde bewegingen te laten maken. Hij kan hiermee de sympathie van het publiek winnen of verliezen: indien het publiek ontevreden is zal het stil blijven, de torero uitfluiten, boe-roepen en in extreme gevallen de kussens de arena ingooien. Een enkele keer springt iemand de arena in om de matador te tonen hoe het moet (espontáneo), een actie die niet op prijs wordt gesteld. Het publiek kan ook de tevredenheid laten blijken door te applaudisseren of door Olé te roepen.

Na ongeveer acht minuten geeft een trompetsignaal aan dat het tijd is voor de laatste fase, het doden van de stier, la hora de la verdad. De matador gebruikt hiervoor een licht gekromd zwaard, de zogenaamde estoque, dat hij tussen de schouderbladen van de stier moet steken. Doet hij dit goed en treft hij de stier in het hart, dan volgt de dood vrijwel onmiddellijk. Als de maximale lengte van een gevecht wordt overschreden (voor de voorbereiding op de dood en de doodsteek samen heeft een matador 10 minuten) klinkt een trompetsignaal. Heeft de matador de stier dan nog niet gedood, dan klinkt er na drie minuten een tweede signaal (aviso of waarschuwing). Na het derde signaal dienen de matador en zijn assistenten de ring te verlaten. De stier wordt de arena uitgeleid en in de buitenstallen alsnog, door het slagersmes gedood. Deze drie waarschuwingen gelden als een smet op het blazoen van een matador.

Nadat de stier is omgevallen geeft het publiek een oordeel over de prestatie van de torero. Als het publiek genoten heeft van het gevecht en de stier op een goede wijze gedood is, zal het publiek wuiven met witte doeken of andere spullen. De president beslist over de beloning van de torero. Dit kan een of beide oren van de stier zijn of (in een extreem geval) diens staart. Heeft de torero twee oren verdiend, dan mag hij op de schouders de arena uitgedragen worden. Dit geldt als de ultieme blijk van waardering. Als het publiek vindt dat de stier dapper is geweest, kan het de president vragen een blauwe doek te tonen. Het lichaam van de stier maakt dan een ereronde door de arena: dit is voor de eigenaar van de stier een grote eer.

In zeldzame gevallen kan het voorkomen dat een stier levend de arena verlaat, maar de stier zal nooit opnieuw bevochten worden. Dat is te gevaarlijk omdat de stier te veel ervaring heeft opgedaan. Het publiek kan de president vragen het leven van een stier te sparen als deze extreem dapper is geweest. Indien de president dit goedkeurt zal hij met een oranje doek zwaaien. Dit is echter zeer zeldzaam en gebeurt ongeveer acht maal in een seizoen (in Spanje van maart tot en met oktober). Het vlees van de gedode stier geldt tegenwoordig in Spanje als een delicatesse. (Vroeger werd het uitsluitend verkocht aan minderbedeelden in slagerijen rondom de arena.) Een gerecht uit de klassieke keuken is rabo de toro (stierenstaart), een stoofpot van de staart van de gedode stier.

Catalonië was per 28 juli 2010 de eerste Spaanse regio op het vasteland die het stierenvechten heeft verboden. Het parlement stemde over de kwestie en met een meerderheid van 68 stemmen voor tegenover 55 stemmen tegen, werd het verbod officieel. Negen parlementsleden onthielden zich van stemmen. Het verbod ging in op 1 januari 2012, maar aangezien er in het winterseizoen geen stierengevechten zijn, werd de laatste stier in Catalonië reeds op 25 september 2011 bevochten in de arena La Monumental. De matador was José Tomás.

Misschien heeft de crisis van 2008 toch nog één voordeel voortgebracht. Het is namelijk een kostbare aangelegenheid het houden van een Corrida. Een beetje matador kost och al snel tussen de € 36.000,- en de € 450.000,- per avond! Heel normaal zijn prijzen van rond de € 250.000,-. De picadores verdienen beduidend minder, zo rond de € 1000,- per avond. Een echt goede vechtstier kost tussen de € 10.000 en € 20.000,- . voor een dier tussen de 4 en 6 jaar oud betaal je al snel € 4500,- . In Caudete is een keer een Corrida afgelast omdat het te duur bleek te zijn. Kaarten kosten toen al snel rond de 100 euro en dat kon de plaatselijke bevolking niet opbrengen.

Tot zover de rituelen van de nu nog meest voorkomende vorm van stierenvechten. Een andere en gelukkig de laatste tijd in opkomst komende vorm van stierenvechten is de Recortes. Het is meer een show met een happy end. Deze vorm van het bevechten van de stier wint aan belangstelling in heel Spanje. In de maand juni wordt er in Alicante zelfs een toernooi gehouden wat gaat om het Spaanse kampioenschap! Maar wat is het een Recorte? Een concurso de recortesn is een wedstrijd waarbij deelnemers zich meten in acrobatische stiersprongen. De deelnemers proberen de stier naar zich toe te lokken en hem dan te ontwijken met een zijwaartse sprong, een salto of een soort zweefsprong over de stier heen.

De Stiersprong (ook taurokathapsia) is een bekend motief in de figuratieve kunst van de Midden Bronstijd, bijvoorbeeld in de Minoďsche beschaving op Kreta, en wordt ook gevonden bij het rijk der Hettieten in Anatolië, de Levant, het archeologisch complex Bactrië-Margiana en de Indusvallei. Het wordt vaak uitgelegd als de afbeelding van een ritueel in verband met de verering van de stier zoals deze al uit het oude Egypte met de verering van de stiergod Mnevis bekend is.

De springer, of zijn assistent, lokt de stier uit tot een aanval in een rechte lijn. De stierenacrobaat (recortador) rent naar de aanvallende stier en springt er op het laatste moment overheen, met of zonder salto. Voor het aanlokken van de stier mag de assistent gebruik maken van een kleine cape. De stierspringer maakt in varianten van de sprong eventueel gebruik van een polsstok om over de aanvallende stier te springen.

Naast de spectaculaire stiersprong worden diverse andere stunts vertoond waarbij de recortadores de stieren op het allerlaatste moment met een minimale beweging ontwijken. In het algemeen bestaat de kleding die de recortadores dragen uit een eenvoudig wit tenue en wordt de stier nauwelijks aangeraakt. De stier die in Spanje gebruikt wordt is groter dan de in de Franse course landaise gebruikte jonge koeien en bovendien wordt het dier niet in bedwang gehouden door veiligheidstouwen wat in Frankrijk wel het geval is. Het aantal rekwisieten die de stierspringer tot zijn beschikking heeft is meestal zeer beperkt maar soms worden direct nadat de stier de arena heeft betreden kleine fakkels aan zijn hoorns bevestigd die het geheel nog spectaculairder moeten maken.

Sprongen In 1995 heeft men de sprongen in drie categorieën ingedeeld:
Type I: de acrobaat nadert de stier van voren, grijpt de hoorns en maakt een achterwaartse salto.
Type II: de acrobaat nadert de stier van voren, duikt over de hoorns zonder ze aan te raken en drukt zich met de handen op de rug van de stier omhoog in een achterwaartse salto.
Type III: de acrobaat rent op de stier af, zet zich af en neemt een zweefsprong in de lengterichting over het dier heen, soms in de lucht nog gevolgd door een salto.
Type IV: de acrobaat ontwijkt de aanstormende stier net op het laatste moment met een holle rug. Dat is de meest normalemanier.

Maar er komen steeds meer acrobatische sprongen bij. Zo maken sommigen gebruik van een stoel of taboeretje (een garrocha). De acrobaat staat daarop te wachten tot de stier aan komt stormen en probeert dan via de horens de lucht in te springen. Het vergt heel veel vaardigheid van de acrobaten en is bijzonder spectaculair voor het publiek om te zien. De huidige tendens is om deze vorm van acrobatiek te promoten en zodoende deze tak van sport weer nieuw leven in te blazen. Er worden tegenwoordig zelfs wedstrijden georganiseerd in het stierspringen. Tijdens deze wedstrijden wordt er niet alleen gelet op de uitvoering van de recorte, maar ook op de tijd dat men na het ontwijken stil blijft staan en daarna de plaza verlaat. Rustig en zonder het op een lopen te zetten. De belangrijkste wedstrijden zijn onder andere in Valladolid en Madrid. Al met al een hele spectaculaire vorm van ‘stierenvechten’ en zonder dat er ook maar één druppel bloed vloeit. Een prima alternatief voor huidige stierenvechten waarbij de stier meestal het loodje legt.


Deel deze column met anderen (E-mail, Twitter, Hyves, Facebook, etc.)

Reacties


beste Marjan, wij hebben plannen om ons te vestigen in Spanje, maar dan in Catalonië. We willen ons huidige bedrijf (kweken van tarwe- en gerstegras) voortzetten en dan uitbreiden met fruit en eventueel olijfbomen. Zou jullie makelaar Marijke daar ook iets in kunnen betekenen? We hebben al gezien dat je erg voorzichtig moet zijn met makelaars in Spanje. Jullie 2e huis ziet er trouwens fantastisch uit! Bij voorbaat dank voor je reactie en met vriendelijke groet, Marianne en Mark

Marianne Bremmers


Alle blogs op een rijtje
Lees ook deze titel

Andere blogs

Margareth Hol
Een nieuw leven in Ierland


Anneke Koorn
Avontuur in Istanbul


Pieter Mans
Volgende week misschien...


Brenda van den Brink
Verliefd op Jordanië


Roland en Barbara van Zeijl
A journey of a 1000 miles


Elisabeth Arts
Toekomstmuziek in Frankrijk


Stef Smulders
Italiaanse toestanden